Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie 50 lat pielęgnowania tradycji i pracy na rzecz kultury regionu


Z KART HISTORII

W roku 1956, uchwałą Miejskiej Rady Narodowej został powołany w Lublinie Miejski Dom Kultury z siedzibą na Zamku Lubelskim. Statutowym zadaniem MDK była praca na rzecz kulturalnego rozwoju społeczeństwa Lublina, współpraca z twórcami działajacymi wówczas na płaszczyźnie muzyki, teatru, plastyki, literatury, tańca. W latach sześćdziesiątych dawała się zauważyć wielka potrzeba powołania do życia takiej instytucji kultury. Szczególnie mocno sygnalizowały ten problem władzom miasta środowiska twórcze Lublina. Odpowiedzią na zapotrzebowanie środowisk twórczych Wojewódzkiego Miasta oraz instruktorów i animatorów działających w całym regionie, było powołanie w 1958 r. Wojewódzkiej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego. Wówczas zmieniono nazwę instytucji na Lubelski Dom Kultury. W 1962 r. decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej, LDK staje się – Wojewódzkim Domem Kultury w Lublinie, a jego nadrzędne zadanie to dokumentowanie, inspiracja i koordynacja działań kulturalnych na terenie całego województwa. W roku 1971 WDK zostaje przeniesiony z Zamku do XVII-wiecznego Pałacu Tarłów przy ulicy Podgrodzie – obecnie Dolna Panny Marii 3, gdzie mieści się do dzisiaj z nazwą nadaną przez Zarząd Województwa w 2005 r., jako Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie.

IRENA SZCZEPOWSKA-SZYCHOWA – PIERWSZY DYREKTOR

Twórcą tej wojewódzkiej instytucji kultury na Lubelszczyźnie, a jednocześnie jej pierwszym dyrektorem, w tzw. okresie „zamkowym” była, legendarna wręcz osoba, pani Irena Szczepowska-Szychowa. Jej osobowość ukształtowały, przede wszystkim pochodzenie ziemiańskie (majatek rodzinny w Sołowinie na Wołyniu), atmosfera domu rodzinnego stworzona przez rodziców; matkę – Janinę absolwentkę Konserwatorium Muzycznego w Kijowie i ojca – Wacława, inżyniera Instytutu Rolnego w Puławach. Na uksztaltowanie silnej, przedsiebiorczej, a jednocześnie bardzo polskiej, twórczej osobowości pani Ireny przyczyniły się doświadczenia wojenne i prześladowanie rodziny przez Sowietów. Z zesłania w głąb Rosji wydostała się z II Korpusem Wojska Polskiego, gdzie była (według informacji niepotwierdzonych) m.in. kierowcą generała Władysława Andersa. W latach sześcdziesiątych powoływane były powszechnie powiatowe domy kultury. Nie sposób przecenić roli pani Ireny Szczepowskiej-Szychowej jako dyrektora Wojewódzkiego Domu Kultury i w tym względzie. W trudnych, powojennych latach, pani Irena chroniona przez Wojewodę Lubelskiego Pawła Dąbka, tworzyła w Lublinie zręby polskiej instytucji kultury, która miała w przyszłości ogarnąć swoim zasięgiem region lubelski i stać się ważną placówką kultury w południowo-wschodniej części Polski. W powojennej, polskiej rzeczywistości nie bylo łatwo pracować na płaszczyźnie kultury. Jednak siła charakteru pani Ireny, świadomość pewnych zagrożeń, a jednocześnie umiłowanie polskiej tradycji i kultury sprawiły, że była osobą idealną na stanowisko dyrektora. Wielka praca w gronie życzliwych, trafnie dobranych ludzi sprawiły, że sukces instytucji był szeroko zauważalny, a autorytet pani dyrektor jakim się cieszyła wsród kierowników placówek kultury, twórców i animatorów, byl niepodważalny. W roku 1971 pani Irena, choć w pełni sił, niestety przestaje kierować Wojewódzkim Domem Kultury.

ZADANIA WDK W LATACH POWOJENNYCH

Ta szczególna instytucja, choć pod różnymi nazwami, pełnila rolę strażnicy polskiej kultury. Wspomagała metodycznie animatorów, instruktorów, twórców i kierowników instytucji kultury. Zdarzały się również sytuacjeże niektórych trzeba było również chronić przed systemem tępiącym wówczas wybitne i niepokorne jednostki. W sytuacji zniszczenia narodowej infrastruktury i kultury, w atmosferze ciagłych poszukiwań, dyskusji, a nawet sporów i twórczego niepokoju, Wojewódzki – obecnie Ośrodek Kultury wypracował wlasną, niepowtarzalną w kraju formułę działania i współpracy z terenowymi, samorządowymi instytucjami kultury.

JUBILEUSZ 50-LECIA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA KULTURY

Rocznice i jubileusze zawsze skłaniają nas do refleksji i podsumowań, a także do szukania początku, siegania do korzeni zdarzeń. Jubileusz Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, instytucji pracującej na rzecz doskonalenia, upowszechniania i promowania kultury amatorskiego ruchu artystycznego to także czas dobry na docenienie zaangażowania ludzi tam pracujących, ich pomyslów i inicjatyw.

Na poczatku lat pięćdziesiątych w Lublinie i województwie spontanicznie rozwijaly się amatorskie zespoły artystyczne, rozmieszczone po świetlicach i pomieszczeniach zastępczych. Twórcy i działacze kultury czuli potrzebę integracji. W 1954 roku władze centralne podjęły decyzję o przeznaczeniu Zamku Lubelskiego na cele upowszechniania kultury i decyzja ta spotkała sie początkowo z powszechną akceptacją. Przystąpiono więc do remontu pomieszczeń i ich adaptacji na potrzeby placówek kultury. Prace budowlane prowadzone były m.in. ze środków Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy.

W maju 1956 roku uchwałą Miejskiej Rady Narodowej powołano Miejski Dom Kultury z siedzibą na Zamku Lubelskim, przeznaczając na lokalizację lewe skrzydło Zamku, w prawym skrzydle funkcjonowało Muzeum Lubelskie. Pierwszym dyrektorem placówki zostala Irena Szczepowska, doskonale zorientowana w środowisku lubelskich twórców kultury. Obdarzona niezwykłą osobowością, potrafiła wkrótce skupić wokół siebie ludzi młodych, zaangażowanych, pełnych inicjatyw, szcześliwych z faktu że jest miejsce, gdzie mogą uczestniczyć w tworzeniu ważnych dla lubelskiego środowiska artystycznego przedsiewzięć. Działalność ówczesnego Miejskiego Domu Kultury koncentrowała się na zaspokajaniu potrzeb lubelskich twórców – głównie plastyków, pisarzy, wkrótce dołączyli do nich muzycy oraz zespoły amatorskie, powstało Ognisko Baletowe. W pracy instruktorskiej był to czas nieustających poszukiwań, dyskusji, sporów i twórczego niepokoju. Po pomoc merytoryczną zgłaszać zaczęły się zespoły amatorskie z terenu województwa. Odpowiedzią na te potrzeby jest powstanie w 1958 roku Wojewódzkiej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego, a nazwę instytucji najpierw zmieniono na Lubelski Dom Kultury, zaś w 1962 r. na Wojewódzki Dom Kultury. Zadania, jakie realizować mieli pracownicy instytucji zostały poszerzone z zachowanieniem tych, z lat poprzednich, a więc:

– działalność na rzecz środowiska lubelskiego skupionego w różnych grupach twórczych;

– działalność ośrodka metodycznego dla amatorskiego ruchu artystycznego i ruchu społeczno-kulturalnego (kształcenie i dokształcanie kadry i działaczy kulturalnych, poradnictwo merytoryczne i repertuarowe, prezentacja amatorskich zespołów artystycznych).

W roku jubileuszu warto przypomnieć aktywność twórczą i działania, które na Zamku miały swój początek. Zainteresowani teatrem, literaturą i sztuką mówienia zrzeszeni byli w: zespole Nasz Teatr , Młodzieżowym Zespole Teatralnym, zespole recytatorskim, lalkowym zespole instruktażowym, dziecięcym zespole lalkowym, Teatrze Lalek Krzyś, Studium Sztuki Teatralnej.

Zainteresowani tańcem i ruchem scenicznym uczestniczyli w działaniach Zespołu Pieśni i Tańca Lubelskie, Społecznego Ogniska Baletowego, Dzieciecego Zespołu Tanecznego, Klubu Tańca Zamek.

Działał także: Klub Dobrej Płyty, Dyskusyjny Klub Filmowy, Koło Historyczne, Klub Krótkofalowców. Miejscem spotkań środowiska plastyków była pracownia plastyczna. Przy WDK skupieni byli fotograficy lubelscy, kolekcjonerzy zrzeszeni w Lubelskim Klubie Kolekcjonerów.

Zmiana lokalizacji instytucji w 1970 roku z Zamku na Pałac Tarłów nie zmieniła zasadniczo celów, jakie należało realizować. Usamodzielnił się Młodzieżowy Dom Kultury w kamienicy przy Grodzkiej 11, opiekę nad Ogniskiem Baletowym objęło Towarzystwo Muzyczne im. H. Wieniawskiego, inne formy działalności przekazano do działającego już wówczas Miejskiego Domu Kultury przy ul. Pstrowskiego. Nowe warunki lokalowe, szczególnie brak dużych sal, zmusiły do wnikliwej selekcji i ograniczenia działalności we własnej siedzibie, pozostawiąjac zadania ośrodka metodycznego. Działania te prowadzone były w oparciu o domy kultury szczebla powiatowego i gminnego. Realizowano zadania kształcenia i dokształcania kadry, prezentacji amatorskiego ruchu artystycznego oraz współpracy z ruchem społeczno-kulturalnym, głównie towarzystwami regionalnymi. Powstały także formy prezentacji osiagnięć amatorskiego ruchu artystycznego: konkursy, przeglądy i festiwale, mające na celu uaktywnienie środowisk twórczych w województwie, dokształcenie oraz promocje zespołów i twórców. Warto tu wspomnieć inicjatywy, które przez lata mobilizowaly do działania twórców amatorów i na stałe zapisały swoja kartę w pejzażu kulturalnym Lubelszczyzny. Kultura Pięknego Słowa – recytatorzy mają szansę zaprezentowania swoich talentów w: Ogólnopolskim Konkursie Recytatorskim - eliminacje wojewódzkie – realizowanym od 1957 roku i angażującym tysiące recytatorów; Małym Konkursie Recytatorskim – od 1981 roku; Jesiennym Konkursie Recytatorskim – od 1997 roku.

Teatr – to przede wszystkim Sejmiki Teatrów Wsi Polskiej w Tarnogrodzie i Stoczku Łukowskim oraz przeglądy miedzypowiatowe, w których prezentują się teatry wiejskie i zespoły obrzędowe. Na trwale zapisała się też Wojewódzka Scena Amatora przez lata realizowana przez WDK w Nałęczowie.

W Wojewódzkim Przeglądzie Zespołów Dziecięcych i Młodzieżowych uczestniczyło w 2006 roku 281 zespołów, łącznie z finałem wojewódzkim, jakim jest Festiwal Najciekawszych Widowisk.

Ogólnopolskie Spotkania Lalkarzy w Puławach – to prezentacja najlepszych zespołów i spektakli teatru lalek z kraju, z udziałem zespołów zagranicznych, organizowana w tym roku po raz 39.

Ponadto WOK organizuje:

– Wojewódzki Przeglad Artystycznego Ruchu Seniorów ARS organizowany od 1978 roku w cyklu dwuletnim, Jesienny Przeglad Twórczosci Artystycznej Seniorów;

– Wojewódzki Przeglad Twórczości Zespolów Plastycznych oraz Triennale Sztuki;

– Wojewódzki Festiwal Piosenki Dzieciecej i Młodzieżowej w Nałęczowie;

– Wojewódzki Przeglad Twórczosci Artystycznej Wsi organizowany od 1978 r. w cyklu dwuletnim, aktywizujacy amatorskie zespoły artystyczne;

Folklor – z działań w tej dziedzinie WOK w Lublinie jest znany w kraju, jest bowiem od 1967 roku organizatorem Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu. Festiwal obchodził w roku ubiegłym swoje 40-lecie i ma niezaprzeczalne zasługi w animacji, ochronie, dokumentacji i popularyzacji kultury ludowej w kraju. Obecnie na Lubelszczyznie działa około 300 zespołów śpiewaczych. Wiele z nich uzyskało przez lata prestiżowe nagrody i wyróżnienia, w tym obok nagród na przegladach i festiwalach jest niezwykle ważna – Nagroda im. Oskara Kolberga, przyznawana za zasługi dla kultury ludowej.

Od poczatku dziala Oficyna Wydawnicza WDK, która zawsze otwarta byla na potrzeby twórców amatorów, zespolów, regionalistów.

Nieco szerzej pozwoliłam sobie napisac o działaniach WOK w dziedzinie opieki i promocji zespołów amatorskiego ruchu artystycznego, bowiem jest to jeden z priorytetów wytyczonych przez statut, nadany przez organizatora, jakim jest Województwo Lubelskie. Zadania takie jak: animacja, opieka, ochrona i promocja amatorskiego ruchu artystycznego prowadzone są w każdej z dziedzin twórczosci. Równie ważna jest współpraca i opieka nad ruchem regionalnym, realizującym od lat lubelski model regionalizmu. Współpraca ta jest stale realizowana, bowiem w WDK, obecnie WOK, ma siedzibę Wojewódzka Rada Towarzystw Regionalnych Lubelszczyzny.

Wspomniałam o wielu inicjatywach, pomysłach i przedsiewzięciach realizowanych w instytucji, które owocowały wieloletnimi działaniami i przeobrażaly się w imprezy – instytucje ogromadzajace wokół siebie tysiące artystów, twórców, widzów. Było to możliwe dzięki zespołowi pracowników aktywnych, twórczych, pełnych niezwykłych pomysłów i inicjatyw. Te indywidualności łączyla: życzliwość dla ludzi, pasja twórcza, bezinteresowność, zaangażowanie i odpowiedzialność za pracę i ludzi uzdolnionych, z którymi przyszło współpracować i instytucje, która reprezentowały. Dzięki pracy takich osobowości Wojewódzki Ośrodek Kultury wpisał się na trwałe w kalendarz kulturalny Lubelszczyzny.